122 Share

Eskişehir'in Değerli Taşlarından Lületaşı ve Özellikleri

Furkan Altunsoy6 ay önce



Lületaşı Nedir ?

 
İşlenmesi kolay beyaz renkli, gözenekli bir mineral. Lületaşının dünyada en çok bulunduğu yer Eskişehir'dir. Bu ilimize bağlı Sepetçi köyünde bol miktarda bulunan lületaşı, umumiyetle pipo, sigara ağızlığı tesbih, biblo ve süs eşyası imalinde kullanılır. 

Osmanlı Sultanının Macar Kontu’na hediye ettiği bu beyaz taş, daha sonraları pipoya malzeme olup tüm dünyaya yayılmıştır. İşte bu beyaz taş, ham maddesi sepiyolit kili olan ve maden literatüründe ‘sepiyolit’ olarak geçen, Eskişehir taşı da denilen lüle taşıdır. Lüle taşı emici özelliğinden dolayı özellikle pipo ve ağızlık yapımında en ideal taşların başında geliyor. Adeta filtre vazifesi gören lüle taşı, yüzyıllardır dünyanın en kıymetli pipolarının yapıldığı ana malzeme.

Eskişehir’e bağlı Sepetçi(Beyaz altın) köyünde bol miktarda bulunan lüle taşı, genellikle pipo, sigara ağızlığı, tespih, biblo ve süs eşyası yapımında kullanılıyor. Beyaz renkli, oldukça hafif ve işlemesi kolay gözenekli bir taş olan lüle taşı, Türkiye dışında dünyada; Somali, Tanzanya, Kenya, Meksika, Yunanistan, Fransa, Avusturya, İspanya ve ABD’de çıkarılıyor. Ancak en üst kalite lüle taşı Eskişehir’de çıkarılıyor.

Ülkemizde ilk defa bulunduğunda devlet tarafından işletilen lületaşı ocakları, bir müddet sonra özel sektöre devredilmiştir. Günümüzde, lületaşının bol miktarda bulunduğu Sepetçi ve civar köylerde 300'den fazla lületaşı ocağı bulunmaktadır. Çıkarılan taşlar, yine aynı bölgede mevcut bulunan atölyelerde işlenmektedir. Bölge halkının başlıca geçim kaynağı olan lületaşı, ülkemize büyük ölçüde döviz kazandırmaktadır. 

Toprak içinde, geniş damarlar içinde serpilmiş çakıl kümeleri halinde bulunan lületaşının, ana maddesi hidratlı bir magnezi silikattır. 

Emici özelliği olması dolayısıyla, ağızlık ve pipo yapımında birinci sınıf malzeme sayılmaktadır. Tütünün meydana getirdiği nikotini bir filtre gibi emen lületaşı, zamanla sarımtrak bir renge girer. 

Lületaşının Tarihi M.Ö. 2000’lere Dayanıyor:

Lüle taşının ilk ne zaman kullanıldığına dair bilgiler yetersiz olup yapılan arkeolojik kazılar, bu madenin, MÖ 2000’lerde kullanıldığına ilişkin bilgiler veriyor. 1173 yılında Ön Asya seyahatinde Anadolu’ya da uğrayan Ali bin Ebu Bekir El-Herevi’nin bundan bahsettiğini öğreniyoruz. Anadolu Selçukluları dönemine denk gelen bu tarihte tütün ve tütün içme söz konusu olmadığından bu madenin, su yolları, su kapları, çeşme gibi su ile alakalı aletlerin yapımında kullanıldığı da tahmin ediliyor.

Osmanlı'nın İlk İhraç Ürünlerinden:

İlk lüle taşı piposunun hikayesi, 1723’te Osmanlı Sultanı 3. Ahmet’in, Macar Kontu Andrasy’e hediye ettiği lüle taşıyla başlar. Kont bu taşları, işlemesi için bir usta olan Karol Kowates’e vermiş ve o da bu taşlardan pipo yapmıştır. Böylece lüle taşından yapılan ilk piponun mucidi de kendisi olmuştur. Daha sonra yayılarak Viyana’ya kadar gelen lüle taşından yapılan pipolar Avrupa’da popüler olmuştur.  Oldukça ilgi çeken lüle taşı Avrupa’ya ihraç edilmeye başlanarak Osmanlı İmparatorluğu’nun ilk ihraç ürünlerinden olmuştur.


Lületaşı Özellikleri:

Lületaşı temelde magnezyum ve silisyum minerallerinden oluşan, çeşitli hidrotermal etkilerden sonra başkalaşım geçirerek oluşan bir kayaçtır. Bu kayaç çağımızda ilk kez 19. yüzyıl’da Alman mineralog Ernst Friedrich Glocker‘in dikkatini çekmiştir ve onun tarafından Sepiolite olarak adlandırılmıştır. Sepiolite ismi mürekkep balığının yunanca ismi olan ‘sepion’ kelimesinden gelmektedir. Ayrıca Almanlar bu taşa ‘Meerschaum’ (deniz köpüğü) ismini de vermişlerdir.

Sertlik derecesi 2-2,5 arasında olan Lületaşı, hafif ve gözenekli bir yapıdadır. Yere düştüğünde kırılmaz ancak suya bırakırsanız kolay dağılabilen bir yapıdadır. Ateşe dayanıklı bir taştır. Parçalanmaz ancak ısı gördükten sonra renginde değişim görülür. Lületaşı nikotin ve suyu emer yani absorbe eder. Bu sebeple daha çok pipo yapımında kullanılan bir taştır. Yumuşak bir yapıda olması sebebiyle kolay işlenir ancak kullanırken dikkatli olunmalıdır. Lületaşı mikroskobik boyutlarda kristal yapıya sahiptir. Kristalleri düzensizdir. Çok ince gözeneklere sahip beyaz bir dokusu vardır. Saydam olmayan opak bir görünüşü vardır.

Lületaşı Nasıl Çıkarılır?

Lületaşı kuyular kazılarak çıkarılır. Toprak zemininden kayaca ulaşana kadar dik kuyular kazılır, kayaç bulunduktan sonra ise yatay olarak ilerlemeye devam edilir ve Lüle taşı çıkarılır. Lületaşının oluşmasını sağlayan çeşitli tepkimeler sebebiyle yer altında hafif ıslak halde bulunmaktadır. Bu durum işlenmesini kolaylaştırır. İşlendikten sonra ise nemini kaybeder ve dirençli hale gelir. 

Lületaşının Faydaları:

 Lületaşı tiroid bezlerinin düzenli olarak çalışmasını sağlar. Hafızayı kuvvetlendirdiğinden etkili düşünmeyi sağladığına inanılır. Cildi güzelleştirir, alzheimer riskini azaltır, kötü kolesterolden korur, vücuda giren ağır ve zararlı metallerden sizi korur. Bu yönüyle bağışıklık sisteminizin de güçlenmesine yardımcı olur. 

Kaynak:

http://www.turktarim.gov.tr/Haber/150/lule-tasi-eskisehirin-beyaz-altini-diger-adiyla-deniz-kopugu

Bu Blog İçin Durumunu Belirt

Love

1

Cool

0

Geeky

0

Lol

0

Meh

0

Omg

0

Thnk

0

Angry

0

Yorumda isminiz görünsün mü ?

Benzer Bloglar