206 Share

BESİNLERİN ZENGİNLEŞTİRİLMESİ

İrem KETENCİ4 ay önce



-BESİNLERİN ZENGİNLEŞTİRİLMESİ- 


Geçmişte ve günümüzde halk sağlığı sorunlarının çoğunun altında doğru beslenememe yatmaktadır. Bu sorunların çözümü için bireysel ve toplumsal önlemler alınması gerekmektedir. Toplumsal düzeyde alınan önlemler ulusal ya da uluslararası platformlarda farklılık gösterebilmektedir. Toplumda görülme sıklığı yüksek olan beslenme sorunlarının çözümü için besin zenginleştirilmesi ya da besin güçlendirilmesi uygulamaları da yer almaktadır. Besin zenginleştirme ve güçlendirme işlemleri FDA (Gıda ve İlaç İdaresi) tarafından kontrol altında uygulanmakta olup 1900’  yıllarda başlamıştır; bu yıllarda ilk olarak eklenen besin öğelerinin başında iyot (tuz) ve D vitamini (süt) gelmektedir. 


WHO, Pubmed, Sağlık Bakanlığı tarafından fortified”, “enriched”, “food”, ‘‘micronutrients’’, ‘‘supplement’’, ‘‘fortified bread’’, “gıda takviyeleri”, ‘‘zenginleştirilmiş gıda’’ kelimeleri adı altında besinlerin zenginleştirilmesi ile toplum sağlığının korunması için çalışma ve araştırmaları halen devam etmektedir. 





Gıda zenginleştirme ve güçlendirme çalışmaları: Özellikle toplumda sık görülen ve halk sağlığı sorunu olarak kabul edilen hastalıklar için uygulanmaktadır. Gelişmiş ve fakir ülkelerde uygulamalara baktığımızda; halkın beslenmesini iyileştirmek amacıyla özellikle besin kıtlığı yaşayan ülkelerin devlet liderleri, WHO ve diğer sağlık örgütleri tavsiyeleri ile buğday ve mısır ununda demir, çinko, folik asit ve diğer B vitaminleri gibi temel besinler ile beslenme eksikliklerini giderilmeye çalışılmaktadır. Ülkemizde ise besin zenginleştirmesi Türk Gıda Kodeksi Takviye Edici Gıdalar Tebliği uyarınca, takviye edici gıdalarda kullanılan vitaminler; A, B1, B2, B3, B5, B6, B12, C, D, E, K, Folik Asit ve Biotin’dir. Bu suplemanların ülkemizde gıdalara takviyesi konusunda kısıtlama uygulanmakta ve zorunluluk içermemektedir. 


Özellikle yaygın tüketimi olan tahıllarda kullanımı yakından takip edilmekte ve birçok sağlık sorununun önüne geçildiği görülmektedir. Ülkemizde ve gelişmemiş ülkelerde mikrobesin öğelerinin takviye edici unsur olarak kullanılması birçok sağlık sorununun önüne geçecektir. Ülkenin gelişmişlik standardı ne kadar iyi olursa olsun, ayrıca toplumsal inançlar da göze alınmalıdır. Örneğin, toplumda vegan ya da vejeteryan beslenme inancında olan kişilerde B12 takviyesi olan gıdalar ile farkında olmasalar da sağlıkları garanti altına alınır. 







Dikkat edilecek hususlar: Her tüketilen maddeye takviye yapılıp-yapılmayacağı iyi düşünülmesi gereken bir konudur. Şekerli gıdalara bizzat vitaminlerin eklenmesi, ebeveynleri yanıltabilir ve büyüme çağındaki çocukların artan vitamin gereksinimi bu şekilde kapatılabilir aldatmacası taşır. Beraberinde gereksiz kalori yüklenmesi sonucunu doğurur. Benzer şekilde, alkol kötüye kullananlarda, zamanla gelişecek nöropati, Wernicke-ensefalopatisi klinik olarak istenmeyen komplikasyonlardır. Biralara eklenecek B1 vitamini çözüm olarak düşünülmüş, ancak bu durumun, alkolün zarar vermediği algı yanılmasına neden olacağı tartışmasını açmıştır; bu nedenle bu ilaveler yaygın olarak yapılmaz, hangi maddelere katkı yapılacağı da devlet otoriteleri tarafından gözetim altına alınarak, toplumu yanıltıcı reklamların da önlenmesine yönelik düzenlemeler yapılmasını da gerektirir. Yanıltıcı reklamlar gibi ‘daha iyi besleyici’, ‘daha çok lifli’, ‘daha çok vitaminli’ gibi benzer satış sloganları ile haksız piyasa rekabetine yol açacak durumlar da kontrollü olmalıdır. 

 




 

BESİN ZENGİNLEŞTİRMEK NE GİBİ SONUÇLARA YOL AÇACAK? 

Dünya genelinde yaygın olarak görülen immün sistem ile ilişkili demir, A vitamini ve iyot yetersizlikleri başta olmak üzere diğer vitamin ve mineral yetersizliklerinin önlenmesinde besin zenginleştirme uygulamalarının toplum sağlığı ve ekonomisi açısından etkin bir strateji olduğu belirtilmektedir.  


Bu uygulamaların verimli ve sürdürülebilir biçimde yapılabilmesi için, zenginleştirilecek besinin toplum tarafından çok tüketilen bir besin olması, zenginleştirme sonrası besinin organoleptik özelliklerinde herhangi bir değişime sebep olmaması, eklenen besin öğesinin besinin içindeki diğer besin öğeleriyle etkileşime girmemesi ve eklenen miktarın toksik etkiye sebep olmaması gerekmektedir. Bu kriterlerin sağlanabilmesi için zenginleştirme uygulamaları devletin kontrol ve izleminde olmalı ve diğer toplumsal müdahale programlarıyla desteklenmelidir.


Böylelikle, toplumda sık görülen ve ekonomiye olumsuz katkısı olan besin öğesi yetersizliklerine bağlı hastalıklar azalacak toplumların gelişimi hızlanacaktır. 

 

EN SIK ZENGİNLEŞTİRİLEN BESİNLER 

Gıdalar  

Destek Maddesi 

Amacı 

Ekmek  

B1 vit, B9 vit 

Nötral tüp defektlerini önlemek 

İnek sütü 

D vit 

Kemik sağlığı 

Margarin  

A vit, D vit, E vit 

Göz sağlığı, kemik sağlığı, genel sağlık için antioksidan 

Su 

Vitaminler, Flor 

Genel vücut sağlığı, diş gelişimi 

Sıvı yağlar  

E vit 

Antioksidan  

Tuz  

İyot, Potasyum, Demir 

Guatr hastalığından korunmak, hipertansiyona karşı ve kalbi desteklemek için Sodyum ile potasyumu değiştirmek, Anemiye karşı koruyucu 

Un  

B1 vit 

Nörolojik hasarlara karşı koruyucu 

Yumurta  

Selenyum, Omega yağ asitleri 

Kalp damar sağlığının korunması 

Yoğurt  

D vit, B12 vit, Kalsiyum, Magnezyum ve prebiyotik mikroorganizmalar 

Kemik sağlğı ve genel sağlık için önemli 

 





KAYNAK:  

KAHYAOĞLU, F., & DEMİRCİ, B. D. ZENGİNLEŞTİRİLMİŞ VE GÜÇLENDİRİLMİŞ GIDALARIN SAĞLIK ÜZERİNE ÖNEMİ VE ÇEŞİTLİ ÜLKELERDE UYGULANMASI The Importance of Enriched and Fortified Foods on Health and Practices in Some Countries. Bozok Tıp Dergisi, 9(2), 164-169.  

Tektunalı Akman, C., & Garipağaoğlu, M. (2018). Besin zenginleştirmesi. 

 

Bu Blog İçin Durumunu Belirt

Love

1

Cool

0

Geeky

0

Lol

0

Meh

0

Omg

0

Thnk

0

Angry

0

Yorumda isminiz görünsün mü ?

Benzer Bloglar